Tweede expertbijeenkomst Eerste Kamer

Op 22 februari 2023 vond de tweede expertbijeenkomst Wtp (Wet toekomst pensioen) plaats in de Eerste Kamer. Waar tijdens de eerste expertbijeenkomst werd stilgestaan bij de onderwerpen uitvoerbaarheid, implementatie en handhaafbaarheid, daar ging het in deze bijeenkomst om de rechtmatigheid en de effecten van de wet. 
 
Er waren bij deze bijeenkomsten vijf experts van universiteiten betrokken, een afgezant van de Pensioenfederatie (de branchevereniging van alle pensioenfondsen), een voormalig topambtenaar die later ook pensioenfondsbestuurder is geweest, een vertegenwoordiger van een actuarieel adviesbureau en een afgezant van Achmea Pensioenservices.

Parlay

De toon werd direct gezet door de eerste twee experts over de rechtmatigheid van het omzetten van reeds opgebouwde pensioenrechten van deelnemers naar het nieuwe pensioenstelsel.
 
Hun meningen stonden namelijk lijnrecht tegenover elkaar. Wat is er aan de hand? Bij de omzetting (invaren) van bestaande rechten naar het nieuwe pensioenstelsel heeft de individuele pensioendeelnemer geen inspraakrecht, die komt te vervallen in de nieuwe wet.
 
In de eerste expertbijeenkomst werd hier ook voor gewaarschuwd en vreest men voor een tsunami aan (collectieve) rechtszaken tegen pensioenfondsen en werkgevers. Als werknemers het invaren van opgebouwde rechten juridisch kunnen blokkeren, dan staat het nieuwe stelsel direct met één been in het graf.
 
En er is een goede reden voor werknemers om dit te blokkeren. In het bestaande systeem is er namelijk sprake van een gegarandeerd pensioen, terwijl in het nieuwe solidaire pensioensysteem alleen een verwacht pensioen wordt aangeboden (afhankelijk van beleggingsresultaat).
 
Saillant detail is dat Nederland het enige land ter wereld is dat het invaren van bestaande rechten wil verplichten. In andere landen is altijd gekozen voor het in stand houden van opgebouwde rechten, met daarnaast de opbouw van nieuwe rechten in het nieuwe systeem.  
 
Op dit moment is nog niet duidelijk welke expert het gelijk aan zijn zijde krijgt. Verdere duiding door de rechterlijke macht is hier nodig.

Verdeling van de schatkist   

Door andere experts werd inzicht gegeven in het verdelen van ‘de schatkist’ van pensioenfondsen. Pensioenfondsen hebben namelijk enorme buffers door de bijzondere rekenrentemethodiek, die vanuit de staat is opgelegd.
 
In het nieuwe pensioenstelsel krijgt elke werknemer zijn eigen beleggingspotje en komt die rekenrentemethodiek te vervallen. Het geld in die buffers valt dan ook vrij en wordt verdeeld over alle potjes en deels gebruikt voor enkele vangnetconstructies.
 
Veel politici gaan er vanuit dat in het nieuwe systeem iedereen een beter pensioen gaat krijgen, immers de individuele potjes worden dikker door toevoeging uit de buffers die vrijvallen.
 
In theorie klopt dat ook, ware het niet dat vervolgens het beleggingsrisico, renterisico én inflatierisico nu volledig bij de individuele deelnemer komt te liggen. En dat brengt ons bij de onderliggende economie.

Invaren met windkracht 7

Die economie staat onder gigantische druk. De inflatie loopt al sinds 2021 op en is op steroïden gezet door de oorlog in Oekraïne. Kernoorzaak van die inflatie is de wereldwijde schuldeneconomie, waarbij steeds meer geld uit het niets wordt ‘bijgedrukt’ en in het geldsysteem gepompt. Hierdoor zijn enorme systeemrisico’s ontstaan.
 
Daarnaast zal de vraag naar veel grondstoffen de komende 10 tot 20 jaar exploderen. Die zijn nodig om de groene economie te bouwen en de welvaart in ontwikkelingslanden te ondersteunen. De fossiele brandstoffenindustrie, die nodig is om bijvoorbeeld de grondstoffen te delven en om de producten voor de groene economie te produceren, wordt door regeringen onder druk gezet om juist versneld af te bouwen. 

De gevolgen daarvan zijn ingrijpend. Volgens Stansberry Research wordt in Europa nu al begroot met $200.00 per vat olie. De huidige prijs is zo’n $80.00. Hogere brandstofprijzen zorgen ook voor duurder voedsel en transport. 


Tel daar bij op dat de investeringen in bedrijven, die alles uit de grond moeten halen, al jaren teruglopen, de vraag naar elektriciteit in de komende 20 jaar gaat verdubbelen en dat de wereldwijde voorraden van grondstoffen op een historisch dieptepunt staan en we staan wellicht aan de vooravond van langdurige inflatie en economische bokkesprongen.
 
Terecht stelden enkele experts dat dit wel een heel ongelukkig moment is om over te stappen naar het nieuwe pensioenstelsel.
 
Die buffers konden weleens als sneeuw voor de Sahara zon verdwijnen en die dikkere individuele potjes in enkele jaren tot Magere Heintjes maken.

Alleen maar wind in de zeilen

De sfeer tijdens de expertbijeenkomst werd nog ongemakkelijker, toen de experts wat dieper ingingen op de rendementsberekeningen voor toekomstige pensioenpotten. Uit nadere analyses blijkt dat de pensioenfondsen moeten gaan rekenen met door de staat vastgestelde rendementen van 9% voor beleggingen en 4% voor rentedragende producten. Dat riekt naar een ‘reken je rijk’ model. Bovendien wordt in de modellen ook nog eens gerekend met een inflatie van rond de 1 tot 1,5%.
 
De aanwezige actuaris van Achmea heeft die modellen doorgerekend en komt voor jongeren uit op een verwacht pensioen dat 30% tot 40% hoger ligt dan in het huidige pensioenstelsel. Kortom, aantoonbaar meer risico in het nieuwe pensioenstelsel, een fragiele economie, maar op papier een 40% hoger pensioen in het vooruitzicht stellen. 
 
Het brengt ons terug naar de tijden van de beleggingspolissen aan het begin van deze eeuw,  die met prachtige verhalen en torenhoge beleggingsrendementen werden verkocht, maar uiteindelijk de geschiedenis in zijn gegaan als woekerpolissen.

Worden 75-plussers gekielhaald?

Miljoenen gepensioneerden ontvangen bij het goedkeuren van deze nieuwe pensioenwet straks een brief, waarin staat dat hun vaste pensioenuitkering voortaan een variabele pensioenuitkering wordt. Het wordt volledig afhankelijk van de economie. Stort die in, dan stort ook het pensioen in.
 
In de wet is opgenomen dat bij de transitie het pensioenpotje van reeds gepensioneerden kan worden ondergebracht bij een verzekeraar, die wel een gegarandeerd pensioen kan aanbieden. Maar de doelgroep 75+ valt buiten de boot, want daar kennen verzekeraars geen producten voor. 
 
Volgens CBS-cijfers van 2021 zijn dat een slordige 1,5 miljoen mensen, waarvan een belangrijk deel ook werkgeverspensioen heeft opgebouwd. Dezelfde mensen die al zo’n 15 jaar geen indexatie hebben gehad op hun pensioen.

Meerdere ankers overboord

Tijdens de verdere bijeenkomst werden door experts nog enkele verontrustende uitspraken gedaan. 

  • Vrouwen die herintreden en fulltime willen werken lijken flink benadeeld te worden door dit nieuwe pensioenstelsel. 
  • Pensioenuitvoerders waarschuwen voor enorme capaciteitsproblemen door alle vragen die op ze af gaan komen van vooral gepensioneerden. 
  • Het door kabinet Rutte IV beloofde koopkrachtige pensioen blijkt door rekenfouten in de modellen helemaal niet realistisch.
  • Berekeningen laten zien dat veel grotere beleggingsrisico’s moeten worden genomen voor gepensioneerden om de pensioenen op peil te houden.
  • In het nieuwe nabestaandenpensioen zitten enkele weeffouten, die behoorlijk slecht kunnen uitpakken voor nabestaanden.
     
     

Dit pensioensysteem is nog lang niet in veilige wateren.